1/48 Ławoczkin Ła-5FN – Zvezda #4801

Zvezda 4801

Metryczka zestawu

Pełna nazwa zestawu: LA-5FN Soviet Fighter
Producent: Zvezda
Nr katalogowy: 4801
Liczba i rodzaj elementów: 135 z szarego tworzywa, 10 przezroczystych
Schematy malowań:
- białe „01âł; samolot Bohatera Związku Radzieckiego, kapitana Witalija Iwanowicza Popkowa (41 zwycięstw), 5-ty Pułk Lotnictwa Myśliwskiego Gwardii (GIAP)/ 11-ta Dywizja Lotnicza/ 1-szy Front Ukraiński, jesień 1944 r; schemat malowania: jasny szaro-niebieski / szaro-niebieski / błękitny,
- biała „68âł; samolot Bohatera Związku Radzieckiego, porucznika Georgija Baewskowo , 1-szy Pułk Lotnictwa Myśliwskiego Gwardii (GIAP); schemat malowania: jw.,
- biała „25âł; samolot podporucznika Siergieja Makarowicza Kramarenki, 19-ty Pułk Lotnictwa Myśliwskiego (IAP), schemat malowania: jw.

Opis szczegółowy

Opakowanie

Zvezda konsekwentnie realizuje przyjętą jakiś czas temu konwencję pudełek, składających się z solidnej, tekturowej „wanny” i nakładanego, kartonowego „wieka”. Jest to bardzo dobre rozwiązanie, gwarantujące zarówno łatwy dostęp jak i bezpieczeństwo zawartości. Jedynym mankamentem jaki dostrzegłem, jest fatalna jakość kleju, którym potraktowano pokrywę. Po kilku otwarciach pudełka, całkiem się porozklejała. Od czegóż jednak są zszywacze biurowe. Tytułowa ilustracja, ukazująca atrakcyjnie pomalowany samolot kapitana Popkowa w chwilę po zwycięskim pojedynku z Me-109G-6, przykuwa uwagę, spełniając tym samym swą główną rolę. Niejasne jest natomiast, czemu ilustracja przedstawia samolot z żółtym numerem „01”, podczas gdy instrukcja malowania oraz zestaw kalkomanii zgodnie oferują białe „01”? Na boku pudełka znajdujemy dane producenta, niewielką tabelę niezbędnych do budowy modelu farb wg katalogu Zvezdy i Model Mastera oraz dane o długości modelu (18 cm) i ilości części składowych (110 szt.). Ta ostatnia informacja – jak już wiemy – jest dość nieprecyzyjna. Przeciwległa „burta” pudełka zawiera niezmiernie krótką adnotację „historyczną”, zawierającą trzy zdania (sic!) na temat Ła-5FN, choć w aż sześciu językach. Nieprawdopodobna wręcz lakoniczność. Jak na rosyjską firmę, oferującą miniaturę radzieckiego samolotu – można by powiedzieć wprost – wstyd!!!
Wszystkie ramki z szarego tworzywa zapakowano do jednego, zgrzewanego woreczka. Nie jest to szczyt marzeń, biorąc pod uwagę ilość detali na ramkach i możliwość ich wzajemnego zahaczania o siebie podczas transportu. Muszę jednak uczciwie przyznać, że w otrzymanym przeze mnie zestawie, nie uległ uszkodzeniu ani jeden element. Mała ramka z częściami przezroczystymi, otrzymała osobny, samozaciskowy woreczek, skutecznie chroniący zawartość przed porysowaniem.

Instrukcja

Instrukcja modelu umieszczona została na sporej płachcie, marnej jakości papieru. Płachta ta, złożona na trzy, daje odpowiednik sześciu stron formatu A4. Format ten jest zgodny z zewnętrznym obrysem pudełka, przez co instrukcja jest za duża i nie mieści się w jego wnętrzu. Pierwsza strona instrukcji jest całkowicie bezwartościowa. Zawiera czarno-białą reprodukcję ilustracji z pudełka, ten sam żenujący, trzyzdaniowy „rys historyczny” maszyny, o którym była już mowa oraz pół strony uwag – nie wnoszących kompletnie żadnej istotnej informacji. Stronę drugą wypełniają rysunki ramek wraz z numeracją detali. Znajdujemy tu także dwa rysuneczki sygnalizujące, że model można wykonać w wersji „otwartej” tj. ze zdjętymi osłonami silnika i przedziału uzbrojenia lub „zamkniętej”, czyli w stanie „do lotu”.

Opis budowy podzielono nominalnie na 13 etapów, faktycznie jest ich jednak ponad 30. Z zupełnie niezrozumiałych względów, zamiast kolejnej numeracji etapów, dostajemy mutacje: 4-a, 4-b, 4-c, czy 12-b. Co gorsza, układ poszczególnych etapów na wspomnianej płachcie papieru jest taki, że np: etap 4-a rozrysowano pomiędzy etapami 2 i 3 (!??). Schematy kolejnych czynności są na szczęście dość czytelne. Biorąc pod uwagę ilość detali i stopień komplikacji zestawu ma to niebagatelne znaczenie. Całość instrukcji prezentuje niestety dobrze znany „standard” Zvezdy – bałaganiarski i przeładowany. W tej materii, producentowi należy się spory minus, gdyż od szeregu lat nie dokonał żadnego postępu. Cieszy natomiast fakt, że każdemu elementowi konstrukcyjnemu modelu przypisano informację o jego kolorystyce. Zakończenie instrukcji stanowią schematy malowania trzech wspomnianych maszyn. Przedstawiają one po trzy rzuty: góra, dół, lewa burta. Kształt łat kamuflażu na prawych burtach samolotów jest w tej sytuacji domyślny, choć ich wydedukowanie nie powinno nastręczyć większych trudności. Trochę szkoda, że wszystkie trzy maszyny posiadają późny, niemal identyczny szaro-szary schemat malowania. Aż się prosi o jakieś urozmaicenie w postaci zielono-czarnego, czy zielono-brązowego „mundurka”, stanowiącego częste malowanie tych maszyn we wczesnym okresie ich użycia. Na szczęście, na rynku dostępnych jest wiele zestawów kalkomanii dotyczących rodziny Ła-5 / Ła-7. Nie ma wiec specjalnych powodów do zmartwień, a najważniejszy jest i tak sam model.

Jakość części

Przyznam, że do zawartości pudełka podchodziłem z pewną nieufnością. Do tej pory Zvezda potrafiła mile zaskoczyć, ale zdarzały się też poważne wpadki. Na dodatek, model Ła-5FN jest pierwszym, lotniczym wyrobem (w skali 1/48) tego producenta. Obawy okazały się jednak nieuzasadnione. Powierzchnia wszystkich części jest gładka. Nadlewki pojawiają się sporadycznie, a do tego są niemal symboliczne. Ślady po wypychaczach znajdują się głównie w miejscach, które będą całkowicie niewidoczne po sklejeniu. Nieliczne wyjątki od tej reguły dadzą się usunąć bez specjalnej ekwilibrystyki. Śladów styku form nie odnotowałem nigdzie. Podobnie brak jamek skurczowych, aczkolwiek w kilku miejscach dopatrzyć się można niewielkich zaklęśnięć powierzchni. Generalnie jednak wszelkie ww. niedoskonałości są całkowicie usuwalne przy minimalnym zaangażowaniu narzędzi ściernych. Bez większego zagrożenia uszkodzeniem faktury detali.

Części wykonane z przezroczystego plastiku posiadają może nie krystaliczną, ale z całą pewnością dobrą przejrzystość. Są odlane czysto i starannie, co w szczególności widać w bardzo wyraźnym, acz delikatnym zarysie ram oszklenia. Producent, oferując możliwość wykonania modelu z otwartą lub zamkniętą limuzyną kabiny, nie zapomniał o przygotowaniu alternatywnych fragmentów tylnej, stałej części oszklenia. Ta dla wersji „otwartej” jest nieco niższa, co rzecz jasna odpowiednio zaznaczono w instrukcji. Niby drobiazg, a jednak bardzo ważny z punktu widzenia efektu końcowego. Plus dla Zvezdy. Grubość „szkła” jest w zupełności zadowalająca.

Wierność odwzorowania

Zgodnie z obecnymi standardami, linie podziału blach zaznaczone zostały jako wklęsłe. Wykonano je równo i delikatnie, z właściwym zróżnicowaniem dla poszczególnych typów powierzchni. Jak przystało na model samolotu wykonanego w przeważającej części z drewna – linii podziału nie jest zbyt wiele. Starannie oddano również linie nitów oraz wszelkiego rodzaju wzierniki, czy drobne chwyty i upusty powietrza.

Na szczególne podkreślenie zasługują finezyjne zamki osłon silnika oraz stalowych ich napinaczy. Co prawda można dyskutować, jakie powinno być ich położenie w wersji „otwartej”, nie wymagajmy jednak cudów. Wszak jest to technologia wielkoseryjnego wtrysku, z natury rzeczy obarczona pewnymi ograniczeniami. Niniejsza uwaga dotyczy również elementów, bogato wyposażonego wnętrza. W kilku przypadkach, sprawiają one wrażenie nieco topornych. Mankament ten jednak, w większości przypadków można poprawić we własnym zakresie, bez konieczności stosowania kosztownych zestawów waloryzacyjnych. Pewien niedosyt pozostawia odzwierciedlenie powierzchni krytych płótnem, które można by było moim zdaniem zobrazować zdecydowanie lepiej.

Zupełnie osobnym zagadnieniem, zasługującym na najwyższe uznanie, jest szczegółowość oddania konstrukcji. Opis elementów wewnętrznych przybliżę w akapicie Wyposażenie. W odniesieniu do powierzchni zewnętrznych, warto jednak napomknąć o wykonanych jako oddzielne elementy: lotkach, slotach i sterach (zarówno wysokości jak i kierunku). Jedynie klapy skrzydłowe zostały „odtworzone” w formie zaznaczenia linii podziału.

Zgodność wymiarowa

Samoloty rodziny Ła-5/7 doczekały się wielu planów. Zasadniczym pytaniem jest które z tych planów są wiarygodne? Postanowiłem dokonać nieco niekonwencjonalnej wolty i porównać model dwutorowo, z przeskalowanymi na 1/48 rysunkami: w skali 1/72 oraz planami modelarskimi w skali 1/10. W obu przypadkach konfrontacja tak spreparowanej dokumentacji z elementami zestawu potwierdza jego poprawność wymiarową. Można doszukać się niewielkich odstępstw, lecz w świetle przyjętej (nieco wątpliwej) metodologii porównawczej nie pokuszę się o wskazywanie konkretnych „uchybień”. Ostateczne rozstrzygnięcie tej kwestii pozostawiam zdeklarowanym purystom wymiarowym. Moim zdaniem, geometria modelu jest bez zarzutu. Dręczony jednak wyrzutami sumienia, postanowiłem dokonać pomiarów długości i rozpiętości. W oryginale było to odpowiednio: 8672 mm / 9800 mm, co w przeliczeniu na skalę powinno wynieść: 181 mm / 204 mm. I tak jest w istocie. Brawo! Jedynym elementem, którego poprawności nie udało mi się ostatecznie potwierdzić, jest asymetria przetłoczeń kryjących kadłubowe działka. We wszystkich dostępnych mi dokumentacjach wybrzuszenia te były ewidentnie symetryczne. Nie pozostaje zatem nic innego jak zwrócić się z prośbą do Czytelników o weryfikację, w postaci komentarza do niniejszej recenzji.

Wyposażenie

Ilość szczegółów (czyli, jak mówi wielu modelarzy – rozdetalowanie) jest zaiste imponująca i zdecydowanie stanowi jedną z najmocniejszych stron zestawu. Opisanie całej „drobnej” zawartości plastikowej Ławoczki mija się z celem.

Posłużę się zatem doraźnie przygotowaną mini-statystyką. W nasze ręce trafiają cztery główne elementy ramy nośnej, uzupełnione sześcioma wręgami kadłubowymi. Te ostatnie, pomimo znikomej widoczności w zamkniętej bryle kadłuba, posiadają ładnie odwzorowane okucia wzmocnień. Wnętrze kokpitu tworzy ponad 20 precyzyjnie oddanych elementów, przy czym sama półeczka z aparaturą radiową, agregatami i osprzętem to 6 detali. Ciekawostką jest to, że drążek sterowy po „fabrycznym” wklejeniu posiada dość silne wychylenie. Na szczęcie – jak już wiemy – możemy to odzwierciedlić wklejeniem powierzchni sterowych w stosownym położeniu.

Kolejne 14 elementów to miniatury dwóch, 20mm działek SzWAK wraz z zasobnikami amunicyjnymi i instalacją. Ostatnia, liczna grupa detali (ok. 30 szt.), to kompletny zespół napędowy (silnik ASz-82FN, czternastocylindrowa podwójna gwiazda). Jest to w zasadzie jedyny „punkt programu”, do którego można wnieść kilka krytycznych uwag. Każda z gwiazd silnika składa się z dwóch osobnych połówek. Co producent chciał w ten sposób osiągnąć – nie mam pojęcia? Z całą pewnością jednak, czeka nas dokładne pasowanie, klejenie i dość nużące szlifowanie czternastu cylindrów !!! Co gorsza, cylindry te nie posiadają charakterystycznych żeberek. Są całkiem gładkie!? Ten mankament, trudno już uzasadnić technologią wtrysku. Pewną osłodę stanowi natomiast, drobiazgowo wręcz odwzorowany układ wydechowy, w istotny sposób maskujący „niedoróbki” gwiazd silnika.

Zvezda nie pochwaliła się na swej stronie, żadną fotografią zestawu. Zrobił to natomiast Eduard, promując dedykowany Ławoczce 5FN zestaw waloryzujący. Aby zilustrować ww. informacje, pozwalam sobie zapożyczyć jedno z czeskich zdjęć.

Kalkomanie

Kalkomanie nigdy nie były mocną stroną Zvezdy i niestety nadal nie są – przynajmniej w tym przypadku. Wydrukowane bez przesunięć, z akceptowalnym nasyceniem kolorów i bez zbędnych naddatków przeźroczystego filmu (co się chwali), ale również bez finezji. Godło osobiste i symbol gwardii są wizualnie płaskie i nijakie. Wyraźnie zaoszczędzono na ilości barw i odcieni.
Wyjaśnienia wymaga kolor numeru burtowego „01” na maszynie kapitana Popkowa. Według dostępnych mi źródeł, „białe 01” występowało w 1943 i częściowo 1944 r. W podawanym przez Zvezdę okresie: jesień 1944, cyfry powinny być zdecydowanie żółte (jak na pudełkowej ilustracji). Niektóre publikacje, sugerują także kolor szary a nawet srebrny „01”, przy czym wskazują zdecydowanie, że chodzi o różne maszyny o nieco innym układzie plam kamuflażu. Tak czy inaczej, pewnie nie byłoby wielkim problemem, dodanie do arkusza choć tej sakramenckiej, żółtej „01”.

Zestawy uzupełniające / korygujące błędy zestawu

Model Zvezdy został natychmiast zauważony przez firmę Eduard, co zaowocowało dedykowanymi mu zestawami:

Eduard (49 386) – Lavochkin La-5FN Color Detail Set
Eduard (48 575) – Lavochkin La-5FN Flaps
Eduard (EX 225) – Lavochkin La-5FN Mask

Nie mniej przydatne w celu waloryzacji mogą okazać się także zestawy dedykowane leciwym już modelom Ła-5 (Hobbycraft/Academy):

True Details (48463) – La-5 Cockpit Detail Set
True Details (48097) – La-5 Wheel Set
Legend (4838) – La-5/7 Cockpit Set
Squadron Products (9524) – La-5/7 Vacuform Canopy
Falcon – Clear-Vax set 37: World War II Fighters, part 2

Jak również zestawy kalkomanii:

Avalon Decals (4802) – La-5F/FN 'VVS USSR’
Avalon Decals (4803) – La-5FN 'In Czechoslovak Hands’
Superscale (48-428) – La-5/7 (Popkov & Kozhedub)
Eduard (D48-002) – Russian Aces WW2 (La-5, La-7, P-39)
AML (48010) – La-5FN 'Czechoslovak Legends’
AML (48011) – La-5FN
AML (48012) – La-5FN 'Heroes of Soviet Union’

Podsumowanie

W swym inauguracyjnym modelu lotniczym w 1/48, Zvezda wykonała kawał naprawdę dobrej roboty. Można się oczywiście czepiać szeregu drobnych uchybień, trzeba jednak przyznać, że jest to bardzo dobry zestaw. Bardziej doświadczeni i/lub wybredni modelarze z całą pewnością pokuszą się o głębszą waloryzację miniatury. Otrzymują jednak już „na starcie” solidną bazę do wersji „otwartej”. Kolegom z mniejszym doświadczeniem, powinno wystarczyć to, co „fabryka daje”. Poprawne zmontowanie i pomalowanie licznych detali wewnętrznych, samo w sobie gwarantuje satysfakcjonujący efekt. Ci, którzy zdecydują się na wersję „zamkniętą”, także nie będą stratni. Rosyjski model legitymuje się bowiem wyjątkowo korzystnym współczynnikiem jakości do ceny. W każdym przypadku, w nasze ręce trafia miniatura, pozwalająca zestawom Hobbycraft/Academy odejść na zasłużoną emeryturę. Pozostaje jedynie brać się ostro do prac modelarskich i niecierpliwie oczekiwać kolejnych odsłon w 1/48 sygnowanych przez „Gwiazdę”.

Za udostępnienie modelu do recenzji, pragnę podziękować p. Danielowi Lachmanowi, właścicielowi warszawskiego sklepu Martola.

Literatura

Hugh Morgan Soviet Aces of Word War 2, Osprey Aircraft of the Aces # 15
Milos Vestsik / Jiri Vrany Lavockin La-5, MBI/Saggita
Wiesław Bączkowski Samolot myśliwski Ła-5/7, TBiU #57, WMON, Warszawa 1979
Robert Michulec Stalinowskie Sokoły, Kampanie Lotnicze #7, Wydawnictwo AJ-Press
Marian Gibas Radziecki samolot myśliwski Ła-5FN i Ła-7, Plany Modelarskie # 106, LOK, Warszawa 1981