Radzieckie sokoły w japońskiej niewoli
Samoloty zdobyczne w lotnictwie japońskim to rzadko poruszany temat. Mam nadzieję że ten artykuł przedstawi przynajmniej podstawowe fakty związane z przechwyceniem przez Japończyków kilku konstrukcji produkowanych w ZSRR.
Geneza konfliktu rosyjsko–japońskiego
W każdym konflikcie zbrojnym każda ze stron może zdobyć sprzęt strony przeciwnej. Tak samo też i było w przypadku konfliktu rosyjsko–japońskiego. Jako że podczas pokojowych lat raczej nie spotkamy samolotów rosyjskich w oznakowaniu japońskim, to przede wszystkim zapoznajmy się z kilkoma podstawowymi faktami dotyczącymi otoczki historycznej walk powietrznych. Pozwoli to na lepsze poznanie konfliktu, jaki się toczył pomiędzy tymi państwami.
Głównym powodem zbrojnej konfrontacji była agresywna i ekspansywna polityka Japonii prowadzona w stosunku do Chin od lat dwudziestych XX wieku. Rozpoczęła się ona od utworzenia, za zgodą międzynarodową, Armii Kwantuńskiej, mającej w oficjalnych założeniach chronić japońskie interesy w Mandżurii przed chińskimi bandami. Dodatkowym celem miała być także ochrona linii Mandżurskiej Kolei Południowej. Następująca przy tym incydenty zbrojne jakie występowały od utworzenia Armii Kwantuńskiej tylko „usprawiedliwiały” przejmowanie kontroli przez Japończyków nad kolejnymi kluczowymi miastami na terenie Mandżurii.
Jak można się było domyślać, dalszym krokiem było ostateczne przejęcie kontroli nad Mandżurią, co zresztą nastąpiło w 1931 roku. Wzrost nastrojów antyjapońskich przerodził się 7 lipca 1937 roku w niekontrolowaną wojnę po incydencie na moście Marco Polo. Już wtedy podczas walk używano lotnictwa po obydwu stronach. Po stronie japońskiej udział brały zarówno jednostki lotnictwa armijnego (uzbrojone m.in. w myśliwce Ki-10 „Perry”) jak i marynarki (uzbrojone np. w myśliwce A5M2 „Claude”).
Chińskie lotnictwo nie stanowiły dla sił japońskich poważnego zagrożenia. Dopiero wsparcie ze strony Radzieckiej w postaci „ochotników” oraz sprzętu i instruktorów poważnie wzmocniło siły Chin. Pierwszą krótką kampanią były walki nad jeziorem Chassan prowadzone od 1 do 10 sierpnia 1938 roku. Przyniósł on poważne straty po stronie japońskiej, do czego przyczynili się również żołnierze radzieccy.
Maj 1939 roku przyniósł ze sobą kolejny konflikt znany jako Chałchyn-Goł lub Nomonhan (w literaturze anglojęzycznej). Jego początek był podobny do incydentu na moście Marco Polo. Grupy koczowniczych plemion mongolskich przekroczyły 10 maja 1939 roku rzekę Khałka w celu przejścia na swoje pastwiska. Jako że rzeka stanowiła granicę pomiędzy Mongolią a Mandżurią, to straż graniczna przepędziła ich z powrotem na stronę mongolską. Już następnego dnia zaangażowane zostały wojska mongolskie, a w niedługim czasie także wojska Radzieckie. Już 20 maja lotnictwo Radzieckie starło się z samolotami japońskimi, poniesiono też pierwsze straty. Walki na granicy japońsko-mongolskiej trwały aż do 15 września 1939 roku ((LaGG Fighters, s.29)).
Zagrożenie wojną w Europie spowodowało wycofanie się rosyjskich „sprzymierzeńców” co tylko pogrążyło Chiny w walkach z Japonią. Późniejsze działania były już powiązane z podbojem terytorium Chin w ramach jawnych operacji wojskowych ((Japanese Army Air Forces Aces 1937–45, s.6-11)).
Bibliografia
- Hans-Heiri Stapfer, LaGG Fighters, In Action 163, Squadron/Signal Publication
- Henry Sakaida, Japanese Army Air Forces Aces 1937–45, Osprey Publishing 1997
