BŻ-1 Gil
Pomysł zbudowania pierwszego śmigłowca w Polsce zrodził się w Instytucie Lotnictwa w Warszawie, a inicjatorem był prof. dr Zbigniew Brzoska. W 1948 r. po przemianowaniu ITL na Główny Instytut Lotnictwa (GIL) powstał w nim zespół śmigłowcowy zespół konstrukcyjny w składzie: prof. dr Zbigniew Brzoska, inż. Bronisław Żurakowski oraz inż. Tadeusz Chyliński. W pracach projektowych pierwszy z zespołu odpowiadał za napęd śmigłowca z przekładnią główną, drugi za wirnik nośny, układ sterowania i śmigło ogonowe, trzeci natomiast za strukturę kadłuba, belki ogonowej i podwozie.
Ponad rok upłynął od wstępnych prac projektowych nad śmigłowcem, gdy przystąpiono w 1949 r. do montażu wstępnego. Następnie śmigłowiec przechodził próby na stanowisku doświadczalnym, gdzie ujawniono zjawisko drgań. Zaradzono temu przez doskonalszą amortyzację silnika. Po ukończeniu prac montażowych śmigłowiec otrzymał rejestrację SP-GIL, która jednocześnie stała się jego nazwą.
Śmigłowiec gotów był do lotu 14 stycznia 1950 r. Podczas przygotowań silny podmuch wiatru wywrócił go uszkadzając łopaty wirnika nośnego, śmigło ogonowe i kadłub. Prace remontowe trwały do 4 kwietnia, kiedy to Gil wykonał pierwszy lot. Pilotem był główny konstruktor, Bronisław Żurakowski (stąd oznaczenie BŻ-1).
Po kolejnych wypadkach śmigłowca, zainteresowanie konstrukcją zaczęło maleć i tylko dzięki ogromnemu zaangażowaniu i samotnej pracy Bronisława Żurakowskiego przystąpiono do dalszych lotów. Przekonstruowano łopaty z niesztywnych na sztywne oraz zmieniono wielkość i kształt łopatek sterujących. Dalsze próby Gil-a wykonywał kpt. pil. Wiktor Pełka.
Oficjalny pokaz śmigłowca Gil dla władz cywilnych i wojskowych nastąpił 14 listopada 1951 r., zaś pierwszy pokaz publiczny odbył się w czasie pokazów lotniczych 22 lipca 1952 r. na Okęciu.
Gil wciąż wykonywał loty próbne, jednak w jednym z kolejnych, po wyłączeniu silnika łopata wirnika nośnego obcięła tylną część belki ogonowej. W latach 1954-55 śmigłowiec nie latał i po prowizorycznym remoncie był wystawiany jako eksponat w warszawskim Arsenale. W 1956 r. śmigłowiec wyremontowano w Instytucie Lotnictwa, w wyniku czego m.in. obniżono tylną część belki ogonowej, skrócono wał wirnika nośnego i zmieniono płócienne pokrycie na nowe.
28 czerwca 1957 miało miejsce zdarzenie, które przypieczętowało los śmigłowca. Po wadliwym montażu przekładni, podczas rozruchu silnika, wyłamały się jej zęby. Koła zębate pochodziły z motocykla niemieckiego Zündapp, które były nieosiągalne i dlatego awaria ta stała się przyczynkiem do zaprzestania dalszych prób i lotów.
Gil został przekazany do Muzeum Techniki w Warszawie, a następnie do Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie, gdzie znajduje się do dziś.
W swojej historii Gil wykonał 354 loty (w tym kilka z pasażerami) w czasie 33 godzin.
Zdjęcia historyczne odnalazł i zeskanował Marcin Ruszkowski.
