Barwy samolotów japońskich – Donald Thorpe

Kilka słów o badaniach zamiast wstępu

Pierwsze publikacje dotyczące malowania samolotów japońskich pojawiły się już w 1942 roku w Wielkiej Brytanii. Z racji znikomego dostępu do oryginalnych materiałów czy raportów wywiadu siedmiotomowa seria Aircraft of the Fighting Powers wydawnictwa Harborough Publishing Company Ltd. była obarczona sporymi błędami i niedomówieniami. Niezbyt dokładna analiza zdjęć oraz ogólne określenia barw, jak szary, zielony czy brązowy nie poprawiały tych błędów. Kolejnymi publikacjami tego samego wydawnictwa były dwa tomy omawiające malowania z okresu II wojny światowej — Camouflage of 1939-42 Aircraft oraz Camouflage of 1943-45 Aircraft.

Wspomniane wyżej publikacje spowodowały pojawienie się wielu mitów, które były później wielokrotnie powtarzane i rozwijane, a często pokutują w literaturze do dziś:

  • A6M2 i A6M3 pomalowane w całości kolorem jasnoszaroniebieskim z kolorowymi (czerwonymi i żółtymi) osłonami silnika.
  • Samoloty wykończone lakierem bezbarwnym (clear cote), który miał ułatwić wtopienie się w otoczenie. Biorąc pod uwagę nielogiczność tego rozwiązania (samolot w naturalnej barwie metalu jest znakomicie widoczny z dużych odległości), musiałoby chodzić o przezroczyste poszycie kadłuba i skrzydeł. To z kolei nie ma większego sensu, albowiem raporty mówią o samolotach o konstrukcji metalowej.
  • Hinomaru malowane na żółtym tle (żółte kwadraty) lub z żółtą otoczką.

W kolejnych latach nie było znaczącej poprawy. Publikacja Aircraft Camouflage and Markings 1907-1954 Bruca Robertsona powtarzała informację o samolotach pozostawionych w naturalnej barwie metalu z wykończeniem na wysoki połysk lub białego poszycia płóciennego, na które w razie potrzeby nakładano kamuflaż. Robertson powołał również do życia kolejne mity:

  • Samoloty Cesarskiej Marynarki Wojennej w grudniu 1941 roku wykończone w barwie naturalnego metalu lub w jasnych kolorowych schematach malowania.
  • Podczas nalotu na Pearl Harbor Nakajima B5N „Kate” (i przynajmniej jeden Aichi E13A „Jake”) ze skrzydłami pomalowanymi na czerwono i żółtym kadłubem.
  • Podczas nalotów na północną Australię Hinomaru na japońskich samolotach uzupełnione o pomarańczowe promienie.
  • Dolne powierzchnie pozostawione w barwie naturalnego metalu.

Podejście naukowe

Pierwszymi publikacjami, które omawiały malowanie samolotów japońskich w sposób naukowy, był artykuł Japanese Aircraft Marking autorstwa Richarda M. Bueschela opublikowany w zimowym numerze magazynu „Air Progress” w 1960 roku oraz The Gaudy Killers (omawiający godła jednostek Lotnictwa Armii) opublikowany w marcu 1961 w „Royal Air Force Flying Review”. Poprawiona, połączona i uzupełniona wersja obu artykułów została opublikowana w 1966 roku Japanese Aircraft Insignia, Camouflage and Markings przez World War I Aero Publishers, Inc. Mimo powtórzenia kilku drobnych błędów te prace omawiały malowanie i oznakowanie samolotów japońskich w usystematyzowany i naukowy sposób, będąc podstawą do dalszych poważnych studiów.

Donald W. Thorpe

Pierwsze poważne badania podjął Donald W. Thorpe, współpracując z szeregiem amerykańskich i japońskich historyków lotnictwa. Podstawą badań były zasoby fotograficzne National Archives, USAF oraz zbiory prywatnych kolekcjonerów. Oprócz tego jako pierwszy podjął się analizy fragmentów poszycia i szczątków samolotów japońskich, dostarczonych przez dr. Charlesa Darby’ego. Na podstawie tych analiz opracował pierwsze zestawienie barw samolotów japońskich, dzieląc je na samoloty armii oraz samoloty marynarki. Owocem długoletnich badań były dwie publikacje — Japanese Army Air Force Camouflage and Markings World War II oraz Japanese Naval Air Force Camouflage and Markings World War II. Obie zostały wydane przez Aero Publishers, Inc., pierwsza w 1968 roku, druga w 1977.

Donald W. Thorpe - Japanese Army Air Force Camouflage and Markings World War II Donald W. Thorpe - Japanese Naval Air Force Camouflage and Markings World War II
Publikacje Donalda W. Thorpa przez ponad ćwierć wieku były prawdziwą biblią dla każdego zainteresowanego malowaniami samolotów japońskich z okresu II wojny światowej. Dopiero pierwsze lata XXI wieku przyniosły ze sobą odnalezienie oryginalnych wzorników kolorów oraz szereg nowych odkryć dotyczących barw lotnictwa japońskiego. Mimo to nadal oba tomy są kopalnią wiedzy na temat wzorów kamuflażu i oznakowań samolotów japońskich, zaś wzorniki prezentowane niżej mogą być wskazówką dla tych, którzy chcą malować swoje modele zgodnie z odcieniami barw znalezionymi na fragmentach oryginalnych samolotów.

Uwagi techniczne

Próbki kolorów zostały przygotowane według zestawienia barw w notacji Munsell, którego autorem jest Robert C. Mikesh z National Air and Space Museum. Model przestrzeni barw Munsella jest znacznie bardziej precyzyjny, niż powszechnie używany Federal Standard 595b, dzięki czemu prezentowane próbki kolorów są bardzo zbliżone do rzeczywistych odcieni barw.

Mimo to należy pamiętać, że tłumaczenie barwy pasywnej (postrzeganej na określonej powierzchni) na barwę aktywną (wyświetlaną na monitorze komputera) nigdy nie jest doskonałe i zawsze wnosi pewne przekłamania. Osoby zainteresowane szczegółami powinny przeczytać artykuł Kilka słów o kolorach.

Lista barw

Bibliografia

  1. James F. Lansdale: Origins of References For Japanese Aircraft Camouflage and Markings. J-Aircraft.com, czerwiec 1998
  2. Robert C. Mikesh: J.A.A.F. — J.N.A.F. Colours. National Air and Space Museum
  3. Donald W. Thorpe: Japanese Army Air Force Camouflage and Markings World War II. Aero Publishers, Inc., 1968
  4. Donald W. Thorpe: Japanese Naval Air Force Camouflage and Markings World War II. Aero Publishers, Inc., 1977